“Een goed werk is dat, wat aan anderen goed doet.”
Maarten Luther, Tafelgesprekken.
Een goed werk is iets wat de mens zelf voor God doet, zo was het heersende idee in de tijd van Maarten Luther. Door vasten, boetedoeningen, pelgrimstochten, en bedevaarten dacht men een bijdrage te leveren aan het eigen zielenheil.
Ik herinner mij dat ik als toekomstig priesterstudent op Palmzondag de gang maakte naar de kerk om wijwater uit een grote teil te putten. Met wijwater gevulde limonadeflessen achterop mijn fiets maakte ik mijn ronde langs de parochianen. Zo hadden zij voldoende wijwater in huis voor gebruik bij diverse rituelen. Met deze bezorging verdiende ik een aflaat.
In zijn Tafelgesprekken spreekt Luther ook over goede werken. Hij stelt iets verrassend eenvoudigs: een goed werk is iets waarmee een ander gebaat is. De maatstaf van het goede werk ligt niet bij mijzelf, maar bij de naaste.
Luther spreekt hier niet over goede werken waarmee iets te verdienen valt bij God. Integendeel. Onze gerechtigheid ligt in Christus. Wie dat mag weten, hoeft niet te werken voor zijn zaligheid, maar gaat werken uit dankbaarheid. Dat zijn werken die gericht zijn op de ander. De Heidelberger verwoordt het treffend: wij doen goede werken “opdat wij, in al ons leven, Gode voor Zijn weldaden dankbaarheid bewijzen”.[1]
Zo vergeet de gelovige de naaste niet. Jakobus is daar helder over: geloof zonder werken, zonder de zorg voor wie honger heeft of naakt is, is dood. Niet omdat die werken ons zalig maken, maar omdat het ware geloof vrucht draagt. Om het in Luthers woorden te zeggen: die vrucht doet anderen goed. En dat is de zuivere godsdienst.
Luther houdt ons vandaag een spiegel voor. Is de liefde van God in ons leven werkzaam? Dan kan het niet anders, dan dat wij uit dankbaarheid voor die vrije, onverdiende genade, omzien naar de ander. En dat tot eer van Hem Die ons eerst heeft liefgehad.
[1] Heidelbergse Catechismus, zondag 32.
