In aanloop naar Hervormingsdag 2026 worden enkele predikanten uit de gereformeerde gezindte gevraagd hun gedachten te delen over het belang van Hervormingsdag, de verhouding Rome/Reformatie en het evangelisatiewerk onder geseculariseerde rooms-katholieken. Deze keer: dr. P. De Vries.
In hoeverre zou Hervormingsdag anno 2026 minder moeten draaien om de vraag waarin gereformeerden verschillen van Rome, en meer om de vraag of wij zelf leven uit het Evangelie dat de Reformatie opnieuw in het centrum plaatste?
“Het tweede moet altijd vooropgaan. Alleen dan gaan wij in de lijn van wat de Reformatie bedoelde. De kern is dat Christus alleen de volkomen Zaligmaker is, dat er buiten Hem en het geloof in Hem geen behoud is en dat de Bijbel als het Woord van God de hoogste en uiteindelijke gezagsbron is.
Wie dat belijdt, zal vanzelf merken dat op deze punten de wegen nog altijd uiteengaan. Sinds Vaticanum II behoort het ook bij de officiële leer van de kerk dat de volheid van zaligheid weliswaar alleen binnen de Rooms-Katholieke Kerk is te vinden, maar dat er ook buiten het christelijk geloof zaligheid is. Er is geen principiële tegenstelling tussen het christelijk geloof en niet-christelijke religies. Van algemeen religieus besef komt men via de christelijke godsdienst bij de Rooms-Katholieke Kerk.
De Reformatie heeft nooit ontkend dat er binnen Rome ware kinderen van God zijn. Dat is dan niet dankzij de officiële leer –en dan dacht men met name aan wat op het Concilie van Trente werd besloten– maar ondanks die leer. Bij elk kind van God bemerk je dat hij Christus als Zaligmaker liefheeft vanwege datgene wat Hij voor hem deed. Daarom wil hij voor Hem leven, maar weet hij zich een zondaar die telkens weer genade nodig heeft.”
Hoe duidt u de afnemende relevantie van Hervormingsdag onder jongeren (maar ook onder ouderen)?
“Dat heeft onder andere te maken met de afnemende kennis van de geschiedenis en dus ook de kerkgeschiedenis. Wie geen kennis van de kerkgeschiedenis heeft, zal niet kunnen aangeven waar de wegen van Rome en de Reformatie uiteengingen. Daarbij komt dat meerderen een visie op de doop en de kerk hebben die veel beter bij Rome dan bij de Reformatie past. Dat draagt in ieder geval zo niet bewust dan toch onbewust bij tot het verdwijnen van belangstelling voor de gereformeerde belijdenis en in relatie daarmee de betekenis van Hervormingsdag.
Als men zegt: we moeten bij de kerkleer ervan uitgaan dat de kerk uit gelijkbeminden bestaat, sluit dat naadloos aan bij Rome en is dat niet te verenigen met wat in antwoord 84 van de Heidelbergse Catechismus staat. Daar lezen we dat in de prediking aan hen die de toevlucht nemen tot Gods beloften verkondigd mag worden dat hun zonden hun zijn vergeven; aan degenen die niet geloven en zich niet van harte bekeren moet verkondigd worden dat de toorn Gods op hen rust zolang zij zich niet bekeren. Volgens Rome rust de toorn Gods alleen op gedoopten als zij een doodzonde begingen zonder die later te hebben gebiecht en daarop absolutie ontvingen. Anders is er bij alle tekorten de weg van het vagevuur die vrijwel elke gedoopte na dit leven kortere of langere tijd moet gaan.
Volgens de Reformatie zijn leden van de Kerk degenen die al hun zaligheid verwachten in Jezus Christus. Ze zijn gewassen door Zijn bloed, geheiligd en verzegeld door de Heiligen Geest (vgl. artikel 27 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis). De leer van Rome is dat alle gedoopten (tenzij zij een doodzonde hebben begaan) door God bemind zijn. Rome kent niet zoals de Reformatie het kent het onderscheid tussen levende en dode leden. Waar de Reformatie het levende geloof en de wedergeboorte zet, zet Rome de doop die bij haar met de wedergeboorte samenvalt.
Wie stelt dat elk verbondskind zonder onderscheid door God geliefd is, kan geen plaats geven aan het feit het feit dat men verbondskind is nog niet inhoudt dat men een levend geloof heeft en wedergeboren is tot een levende hoop. Voor de anglicaanse theoloog John Henry Newman was trouwens het onderscheid dat de kerken van de Reformatie tussen levende en dode leden makten de belangrijkste reden om over te stappen naar de Rooms-Katholieke Kerk.
Naast het feit dat men in kerk- en doopleer soms dichter bij Rome staat dan men zelf weet, noem ik ook het afnemende besef dat de Bijbel als het Woord van God een eenduidige boodschap heeft. Menige protestant meent bewust of onbewust dat in de Bijbel tegenstrijdige stemmen klinken. Bijvoorbeeld als het gaat om de hel. Dan moeten gelovigen met elkaar uitmaken wat zij vast willen houden. Als de kerk onder de voortgaande leiding van Gods Geest moet beslissen hoe we de Bijbel moeten lezen, is feitelijk Rome als kerk de beste kandidaat. Dat is of wordt anders als we van de eenheid van de bijbelse boodschap overtuigd zijn of raken. Dan weten we dat de Heilige Geest de kerk nooit iets leert wat niet overeenstemt met de Bijbel als de stem van de levende God.”
Welke betekenis heeft Hervormingsdag voor u, en hoe draagt u dit over op de volgende generaties?
“Ik probeer over te dragen dat het nog altijd gaat om het antwoord dat wij geven dan wel ontvangen op de vraag: Hoe kan een mens zonder vrees God ontmoeten? Dan ligt ons houvast niet in ons, ook niet in wat wij uit liefde tot God voor Hem deden. Zelfs onze beste werken zijn onvolkomen. De enige grond is wat Christus voor ons en buiten ons deed. Ik wijs op Galaten 2:20: “Ik ben met Christus gekruist; en ik leef, doch niet meer ik, maar Christus leeft in mij; en hetgeen ik nu in het vlees leef, dat leef ik door het geloof van de Zoons van God, Die mij liefgehad heeft, en Zichzelf voor mij overgegeven heeft.” Ons laatste houvast is niet onze liefde tot Christus, maar Zijn liefde voor ons.”
In hoeverre zouden reformatorische christenen, om (de veelal geseculariseerde) rooms-katholieken in Nederland te kunnen bereiken met het Evangelie, meer katholiek moeten zijn?
“Als rooms-katholieken heel betrokken zijn, zijn ze vaak (niet altijd) meer conservatief rooms-katholiek. Zowel naar (meer) geseculariseerde rooms-katholieken als naar conservatieve rooms-katholieken is het van belang naar voren te brengen dat ook voor ons de kerk niet in de zestiende eeuw begon. Zij begon in het paradijs toen God Adam en Eva opzocht en nieuwtestamentisch met de komst van Christus naar deze wereld en de uitstorting van Zijn Geest.
De Reformatie is geen start van een nieuwe kerk, maar de reformatie van de katholieke kerk zoals die zich in de zestiende eeuw vertoonde. Tegenover rooms-katholiek staat gereformeerd katholiek. Dat is trouwens de titel van een werk van William Perkins, de vader van het puritanisme. Juist door katholiciteit met de bisschop van Rome te verbinden, van wie men sinds Vaticanum I belijdt dat hij op onfeilbare wijze de leer der kerk beschermt en formuleert, laat Rome zien niet katholiek te zijn.
De verdeeldheid van het protestantisme is geen pluspunt. Maar onder en achter de verdeeldheid van het protestantisme zie je toch vanaf de Reformatie tot nu een eenheid. Groen van Prinsterer brengt in zijn geschrift Proeve over de middelen waardoor de waarheid wordt gekend en gestaafd het volgende naar voren: “Wicleff, Huss, Luther, Zwinglius, Calvijn, Spener, Whitefield en Wesley predikten dezelfde leer. Volslagen bederf, verzoening in het bloed van Christus, noodzakelijkheid van bekeering en heiligmaking, het nietsbetekenende van eigen geregtigheid; dezelfde leer in al wat zaligheid raakt. Onderling, en met de gelovigen van alle tijden en kerkgenootschappen eensgezind, bouwden zij op het Evangelie en behoorden tot de algemeene christelijke kerk, aan geen tijd, of plaats, of kerkgenootschap verbonden, wier eenheid van geen pauselijk bestuur, maar van Gods Woord en Geest afhankelijk, niet materieel, zoo als in de roomsche kerk, maar geestelijk is.”
Bij Rome zie je dat uiterlijke eenheid met grote verscheidenheid samengaat: van uiterst conservatief tot radicaal vrijzinnig. Als het gaat om de ethiek, zijn er grote overeenkomsten tussen Rome en de Reformatie. Rome kan echter heel ver gaan in het pastoraal tolereren van praktijken die onverenigbaar zijn met haar eigen moraal en, wat belangrijker is, met de bijbelse ethiek. Zo’n houding is terecht het klassieke protestantisme vreemd. Pastorale bewogenheid gaat niet ten koste van de bijbelse ethiek, maar is ermee verbonden.
Zaak voor protestanten is om te benadrukken dat het eigen kerkverband of de eigen gemeente een openbaring is van de katholieke kerk. Wie met het eigen kerkverband begint en eindigt, staat tegenover Rome zeer zwak. Echt katholiek is in lofprijzing te belijden : ‘Ik ben een vriend, ik ben een metgezel van allen die Uw Naam ootmoedig vrezen.’ Laten we door te spreken over Christus Die voor onze schuld volkomen heeft betaald, en Wiens geboden wij daarom wensen te gehoorzamen onze rooms-katholieke naasten voor Christus zoeken te winnen. Als daar plaats voor is, laten we hen dan wijzen op een gemeente waar de boodschap duidelijk klinkt van verzoening met God door Christus’ bloed, van vrijspraak van schuld enkel op van Christus’ werk en van wedergeboorte tot een levende hoop door de Heilige Geest Die het Woord gebruikt om het geloof in ons hart te ontsteken.”
Foto: Dr. P. de Vries
